Ons opiniestuk in De Standaard (2/02): Zet meer in op coaches om langdurig zieken aan werk te helpen

De re-integratietrajecten voor langdurig zieken werken onvoldoende. Zowel zij als hun werkgevers kunnen ook een beroep doen op coaches, maar die mogelijkheid is te weinig bekend.

Dinsdag 2 februari 2021, DS

België stevent af op een half miljoen langdurig zieken (DS 29 januari). Een op de tien werkenden in ons land is al meer dan een jaar arbeidsongeschikt en het aantal langdurig zieken is in vijf jaar met een kwart gestegen. Beterschap is niet in zicht, met de te verwachten gevolgen van de coronacrisis en de vergrijzing. De impact op de werknemers, werkgevers, sociale zekerheid en maatschappij is groot.

Het is toe te juichen dat de regering extra wil inzetten op positieve stimulansen om langdurig zieken weer aan het werk te krijgen. Ze wil daarvoor de bestaande (formele) re-integratie­trajecten uitbouwen. Maar die hebben nog niet het beoogde effect. De adviserende artsen van de mutualiteiten, die daarin een centrale rol toebedeeld krijgen, kreunen onder de toevloed aan dossiers. Het is tekenend dat de overheid zich genoodzaakt ziet een grote groep mensen meteen tot aan hun pensioen als langdurig zieken te erkennen en hen daarmee de facto los te laten (DS 30 januari).

Maar er zijn nog andere pijnpunten. Voor adviserend artsen van ziekenfondsen en voor arbeidsartsen van preventiediensten is het moeilijk om hun controlerende rol te combineren met die van neutrale coach. Bovendien is de arbeidsinhoud en de mogelijkheid tot aangepast werk per werkvloer verschillend en is het voor de betrokken artsen vaak niet eenvoudig om daar inzicht in te krijgen.

Fragiel proces

Een terugkeer na langdurige afwezigheid wegens ziekte is een fragiel proces. De werknemer is onzeker of hij het prestatieniveau meteen opnieuw zal halen en vreest de reacties die kunnen volgen van de werkgever en de collega’s. De terugkerende werknemer moet zich een weg banen door een administratief kluwen en weet vaak niet of hij zijn uitkering kan behouden als het traject faalt. Maar de werkgever is eveneens onzeker en staat soms niet echt open voor de terug­keer. Alleen al in het verzoek ‘progressief te herstarten’ zien velen van hen een bewijs dat het niet zal lukken. Recent onderzoek aan de UGent leerde bovendien dat burn-outpatiënten worden gezien als minder stress­bestendig, minder zelfstandig en minder goed aan te sturen.

Het is dus zaak om een veilige omgeving te bieden waarin de terugkeer kan besproken worden en vorm kan krijgen, met objectieve informatie en ondersteuning. Het is van belang de (langdurig) zieke aan het stuur te zetten van zijn re-integratietraject en de focus te leggen op wat wél kan en minder op wat niet meer lukt.

Het is van belang de (langdurig) zieke aan het stuur te zetten van zijn re-integratietraject en de focus te leggen op wat wél kan

De gespecialiseerde opleidings-, begeleidings- en bemiddelingsdiensten (GOB’s) hebben, als partners van de VDAB, op het terrein veel expertise opge­bouwd in re-integratie. De vijfhonderd coaches­ van de GOB’s kunnen de re-integratie van langdurig zieken helpen bevorderen. ‘Rentree’ is een voorbeeld van een succesvol begeleidingstraject specifiek afgestemd op re-integratie na kanker.

Iedere werknemer of zelfstandige die onder druk komt te staan om gezondheids-, privé- of werkgebonden redenen, en sinds kort ook de gevolgen van corona, kan nu al de hulp inroepen van gespecialiseerde jobcoaching. Die ondersteuning kan ook preventief en na uitval worden ingezet. Ook werkgevers of externe preventiediensten kunnen een beroep doen op die dienst. Als die coaches een belangrijkere rol krijgen, zouden de adviserende artsen van de mutualiteiten sterker kunnen focus­sen op hun rol als doelwachter van de sociale zekerheid.

Terugkeerpremie

Die mogelijkheid is helaas nog veel te weinig bekend. De overheid moet de aandacht vestigen op die dienstverlening en er meer middelen voor vrijmaken. Ze heeft het potentieel om even populair te worden als loopbaanbegeleiding via de loopbaancheques.

Voor de werkgever kan een ‘terugkeerpremie’ overwogen worden om de heropstart te faciliteren en het risico op terugval te compenseren. Ook bestaande ondersteuningsmogelijkheden, zoals de Vlaamse Ondersteuningspremie, kunnen nog beter onder de aandacht gebracht worden van werkgevers. Onderzoek suggereert dat die premie nu nog geassocieerd wordt met bureaucratie en controle op de werkvloer. Uitval is niet altijd te vermijden, en dan is een goede opvang nodig.

Burn-out is geen individueel, maar een maatschappelijk probleem. Het zal pas verminderen als we werk­vereisten en energiebronnen nog beter­ in evenwicht brengen. Ook voor de staatskas geldt: het goedkoopste beleid is een preventiebeleid.

 

Tim Vandewalle, directeur Divergent UGent
Geert Van Hove, professor disability studies UGent en diensthoofd Divergent UGent
Stijn Baert, professor arbeidseconomie UGent en UAntwerpen
Christel Witgeers, algemeen directeur Emino