Hoogsensitiveit als talent

Plichtsbewust, creatief, teamgericht … Hoogsensitieve mensen zijn de ideale werknemers. Zolang hun werkomgeving op hun noden is afgestemd, tenminste.

Eind jaren negentig introduceerden de Amerikaanse psychologen Elaine en Art Aron een nieuwe term in de psychologie: highly sensitive persons (hsp) – hoogsensitieve personen. Daarmee omschreven ze mensen die veel prikkels binnenkrijgen, en die prikkels ook diepgaand verwerken. ‘Typisch voor hsp’ers is dat ze, om tot rust te komen, zich terugtrekken en alle prikkels vermijden’, zegt Silvia Vanryckeghem, arbeidsconsulent bij Divergent. ‘Een groot verschil met niet-hsp’ers, die eerder nood hebben aan een gesprek met vrienden, of aan andere uitlaatkleppen.’

‘Hoogsensitiveit komt vrij vaak voor’, weet Silvia Vanryckeghem. ‘Eén op de vijf mensen kunnen we als hoogsensitief bestempelen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, zijn dat niet voornamelijk vrouwen. Er zijn even veel mannelijke als vrouwelijke hsp’ers. En om meteen ook een ander misverstand uit de weg te ruimen: hoogsensitiviteit is een aangeboren persoonlijkheidskenmerk, geen stoornis. Je kunt het dus niet “ontwikkelen” na een stressvolle periode of zo.’

De kracht van hoogsensitieve mensen

Met hun fijn afgestelde ‘antennes’ hebben hsp’ers heel wat eigenschappen die op de werkvloer goed van pas komen.

• Ze zijn creatief en denken outside the box.

‘Als je hoogsensitief bent, verwerk je prikkels anders. Je centraal zenuwcentrum is gevoeliger, waardoor je meer informatie uit je omgeving opneemt. Al die informatie wordt ook nog eens diep en breed verwerkt. Op een mri-scan zie je trouwens dat bij hsp’ers meer hersengebieden oplichten wanneer ze informatie verwerken. Het gevolg is dat hsp’ers vaak verbanden leggen die anderen soms ontgaan, heel creatief zijn en goed outside the box kunnen denken.’

• Ze hebben oog voor detail.

‘De grote hoeveelheid binnenkomende prikkels zorgt er ook voor dat hsp’ers de kleinste details opmerken. En dat is handig in beroepen waar kwaliteit voorop staat en fouten niet geoorloofd zijn, zoals corrector of boekhouder. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat HSP’ers zich alleen laten leiden door hun hoogsensitiviteit bij het kiezen van een job. Hoogsensitiviteit is maar een van hun vele persoonlijkheidskenmerken. Met andere woorden: kies niet voor een job als boekhouder omdat je hoogsensitief bent als je daar weinig tot geen interesse voor hebt.’

• Ze voelen de sfeer in een team goed aan.

‘Omdat hsp’ers veel meer – en vaak ook subtiele – signalen en emoties oppikken, hebben ze veel informatie over hun omgeving en kunnen ze de sfeer in een onderneming goed inschatten. Ze zullen dus ook als eerste aanvoelen dat er ontevredenheid heerst bij de werknemers bijvoorbeeld, en ze merken het wanneer een voorstel niet positief wordt ontvangen bij sommige collega’s. Een hsp’er in het bedrijf kan met andere woorden waardevol zijn voor een ondernemer die de vinger aan de pols wil houden op de werkvloer.’

• Ze zijn heel empathisch.

‘Hoogsensitieve mensen voelen zich het best in een harmonieuze omgeving, en ze zijn ook altijd bereid om anderen te helpen. Bovendien zijn ze heel empathisch. Hun collega’s komen vaak hun hart uitstorten bij hen. Zo helpen ze mee een goede sfeer in stand te houden in een onderneming. Vaak kiezen ze trouwens bewust voor een beroep in de non-profitsector, waarbij helpen tot hun kerntaak behoort.’

• Ze hebben veel zin voor verantwoordelijkheid.

‘Hsp’ers helpen hun collega’s en de organisatie waarvoor ze werken graag verder en zullen zelfs taken op zich nemen die strikt gezien niet tot hun takenpakket behoren – ook wel organizational citizenship behaviour genoemd. Zonder dat het hun gevraagd wordt, gaan ze bijvoorbeeld nadenken hoe een proces in het bedrijf beter zou kunnen verlopen. Of ze ondersteunen collega’s bij bepaalde taken. Dat is bijzonder welkom in een organisatie, omdat dit de werkrelaties versterkt. En dat heeft dan weer als gevolg dat medewerkers gemotiveerder zijn en dus beter presteren.’

Valkuilen

Hoogsensitiviteit gaat gepaard met een pak positieve eigenschappen, maar er is ook een keerzijde aan de medaille. Wanneer hsp’ers zich in een omgeving bevinden waarin ze niet erkend en gewaardeerd worden, of waarin ze overprikkeld raken, kunnen hun talenten valkuilen worden.

• Overprikkeling

‘Ervaren hsp’ers te veel prikkels, of hebben ze last van een negatieve sfeer, dan zullen ze niet floreren. Integendeel, het zullen de eersten zijn die een steekje laten vallen dan. In die zin kun je ze wat vergelijken met de kanariepietjes in de steenkoolmijnen.’

• Perfectionisme

‘Het scherpe oog voor details dat de hsp’ers hebben, kan in bepaalde jobs waar snelheid belangrijker is dan kwaliteit een nadeel zijn.’

• Over hun grenzen gaan

‘Omdat hsp’ers zo graag anderen helpen, durven ze wel eens over hun grenzen te gaan. Om het met de metafoor van de burchtheer uit te leggen: als burchtheer is het je taak om je burcht te beschermen. Dat doe je onder meer door vanop de hoogste toren de omgeving in de gaten te houden, te checken of je manschappen oké zijn … Een hsp’er als burchtheer daarentegen trekt de heuvels in om te kijken of daar alles goed gaat, om dan ’s avonds te constateren dat zijn burcht is overvallen. Anders gezegd: overdag helpen hsp’ers waar ze kunnen, om dan na het werk vast te stellen dat ze over hun grenzen zijn gegaan.’

• Piekeren

‘De diepgaande verwerking van prikkels zorgt er soms voor dat hsp’ers te veel nadenken. Ze gaan dan twijfelen aan zichzelf en betrekken negatieve signalen te snel op zichzelf. Merken hsp’ers bijvoorbeeld dat hun gesprekspartner niet aandachtig is, dan zullen ze denken dat ze niet boeiend genoeg zijn.’

• Moeite met kritiek

‘Alle prikkels komen hard binnen bij hsp’ers, zowel positieve als negatieve. Ze kunnen intens genieten van muziek, kunst, de natuur. Maar negatieve feedback komt even hard binnen, vooral bij hsp’ers die zich in een omgeving bevinden die ze als niet-veilig ervaren.’

Hoe laat je hsp’ers floreren?

Hoogsensitieve werknemers zijn heel gevoelig voor de omgeving waarin ze zich bevinden. Die moet afgestemd zijn op hun noden en hun manier van omgaan met informatie.

1. In lijn met hun waarden

‘Hsp’ers komen het best tot hun recht in een omgeving die harmonieert met hun waarden. Meestal hechten ze veel belang aan eerlijkheid, openheid, vertrouwen … Voelen ze dat hun leidinggevende hen wantrouwt, dan zullen ze niet optimaal presteren. Ze hebben het meeste baat bij een job met veel autonomie, waarbij ze niet constant verantwoording moeten afleggen of toestemming moeten vragen.’

2. Beperkt aantal prikkels

‘In het algemeen zijn hoogsensitieve mensen gevoelig voor sensorische prikkels. De ene zal meer last hebben van lawaai, de ander van fel licht of een flikkerende tl-lamp, nog een ander van geuren zoals een sterk parfum. Een landschapsbureau is sowieso een moordende omgeving voor een hsp’er. Door de vele prikkels – collega’s die bellen, heen-en-weergeloop, rinkelende telefoons … – kunnen ze zich in zo’n open kantoorruimte moeilijk concentreren.’

‘Een focusruimte waar de hsp’er af en toe ongestoord en zonder veel prikkels geconcentreerd kan werken, kan een oplossing bieden, net als een hoofdtelefoon die storende geluiden filtert.’

3. Pause-to-checksysteem

‘Hsp’ers functioneren volgens het pause-to-check-systeem: ze analyseren eerst een probleem voor ze tot actie overgaan. Stel: op een meeting ligt een nieuw voorstel op tafel. Hoogsensitieve personen hebben dan wat tijd nodig om de nieuwe informatie te verwerken en te analyseren voor ze hun mening over dat nieuwe voorstel kunnen formuleren.’

4. Stresscheck

‘Een laatste belangrijke tip voor hoogsensitieve werknemers: check tijdens de werkdag regelmatig hoe je je voelt. Op het moment dat je naar het toilet gaat bijvoorbeeld. Hoe hoog is je hartslag? Hoe zit het met je energiepeil? Geef jezelf als hsp’er ook even de tijd om na je werkdag tot rust te komen, voor je aan je huishoudelijke taken begint.’